ลวดลายในศิลปะทวารวดี : การศึกษาที่มาและการตรวจสอบกับศิลปะอินเดียสมัยคุปตะ-วกาฏกะ ศาสตราจารย์ ดร.เชษฐ์ ติงสัญชลี

ดังที่ทราบกันดีว่า ศิลปะทวารวดีซึ่งเจริญขึ้นทางภาคกลางของประเทศไทยราวพุทธศตวรรษที่ 12-16 เป็นศิลปะที่ได้รับอิทธิพลอินเดียอย่างมาก ทั้งทางด้านสถาปัตยกรรม หรือประติมากรรม ทุกกระบวนการสามารถที่จะศึกษาเทียบเคียงกับศิลปะอินเดียสกุลต่างๆ อันนำไปสู่การแตกประเด็นเพื่อศึกษาวิจัยได้หลากหลาย ลวดลายในศิลปะทวารวดีก็ถือเป็นศิลปกรรมแขนงหนึ่งที่แสดงความสัมพันธ์กับศิลปะอินเดียอย่างชัดเจน แม้แต่จะเป็นเพียงรายละเอียดเล็กน้อย แต่จากการศึกษากลับพบความสัมพันธ์เชื่อมโยงกับศิลปะอินเดียได้แม้กระทั่งในรายละเอียด งานวิจัยนี้ ค้นพบประเด็นสำคัญที่ว่า ลายในศิลปะทวารวดี มีลักษณะที่ใกล้เคียงกับศิลปะวกาฏกะที่ถ้ำอชันตา มากกว่าศิลปะคุปตะในรัฐอุตตรประเทศ-มัธยประเทศ ทั้งจากลักษณะใบกนก ลายประเภทประจำยามก้ามปู ลายพวงมาลัยและพวงอุบะ รวมถึงลายเบ็ดเตล็ดอื่นๆ เช่น ลายก้านขด ลายก้านคดโค้งออกกนก ฯลฯ ใน พ.ศ. 2552 ในช่วงที่ อ.ดร.สายัณห์ แดงกลม เป็นหัวหน้าภาควิชา กระผมได้รับทุนอุดหนุนการวิจัยเรื่องเรื่อง “ลายพันธุ์พฤกษาในศิลปะคุปตะ-วกาฏกะ และประเด็นเชื่อมโยงกับลวดลายในศิลปะทวารวดีทางภาคกลางของประเทศไทย” จากภาควิชาประวัติศาสตร์ศิลปะ คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร โดยกระผมได้เดินทางไปที่ถ้ำอชันตาเพื่อเก็บข้อมูลลวดลายอย่างละเอียด ในปีถัดมา กระผมได้รับทุนในการ ตีพิมพ์งานวิจัยดังกล่าวในรูปของหนังสือ โดยใช้ชื่อว่า “ลวดลายในศิลปะทวารวดี : การศึกษา “ที่มา” และการตรวจสอบกับศิลปะอินเดียสมัยคุปตะ-วกาฏกะ” ซึ่งได้รับทุนสนับสนุนการตีพิมพ์เผยแพร่จากสถาบันวิจัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยศิลปากร จากการพิมพ์ครั้งแรกที่มีจำนวนจำกัดเพียง 300 เล่ม และทำให้หนังสือเป็นที่ต้องการอย่างมาก ด้วยเหตุนี้ กระผมจึงขออนุญาตจากภาควิชาประวัติศาสตร์ศิลปะเพื่อตีพิมพ์หนังสือเล่มนี้อีกครั้งหนึ่งใน พ.ศ. 2565 ทั้งนี้ นอกจากเพื่อเผยแพร่ผลงานวิจัยในวงกว้างแล้ว กระผมหวังว่าหนังสือเล่มนี้ย่อมเป็นประโยชน์ต่อนักประวัติศาสตร์ศิลปะ นักโบราณคดี สถาปนิกและประติมากร จิตรกรผู้สนใจลวดลายโบราณ หรือแม้แต่ผู้สนใจทั้งศิลปะทวารวดี ศิลปะอินเดียโดยทั่วไป ศาสตราจารย์ ดร.เชษฐ์ ติงสัญชลี กรกฎาคม 2565