สังคมไทยลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยาก่อนสมัยศรีอยุธยา

สังคมไทยลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยาก่อนสมัยศรีอยุธยา เป็นงานค้นคว้าทางประวัติศาสตร์ที่สำคัญเล่มหนึ่งของจิตร ภูมิศักดิ์ เป็นหนังสือที่เสนอแนะแนวทางศึกษาประวัติศาสตร์สังคมไทยในบริเวณลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยาฉีกไปจากเดิมที่ยึดถือกันว่า พัฒนาการทางประวัติศาสตร์ไทยสมัยศรีอยุธยาเพิ่งเริ่มขึ้นเมื่อพระเจ้าอู่ทองสถาปนากรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานีเมื่อ พ.ศ. 1893 เท่านั้น ทว่า จิตร ภูมิศักดิ์ เสนอว่า สังคมไทยในลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยามีพัฒนาการมาอย่างต่อเนื่องตั้งแต่ก่อนสถาปนากรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานีเสียอีก โดย จิตร ภูมิศักดิ์ ใช้วิธีการศึกษาจากหลักฐานหลายประเภทอาทิ กฎหมายโบราณ ตำนาน พงศาวดาร และศิลาจารึก ประกอบกับข้อสันนิษฐานที่ยืนพื้นอยู่บนภาษาศาสตร์และนิรุกติศาสตร์